“Bələdiyyə torpaqlarının hərraclar vasitəsilə satışı və ya icarəyə verilməsi qaydalarının qəbulunu ləngitməsi nəticəsində bələdiyyələrə dəymiş ziyanı ödəmək üçün dövlət onlara kompensasiya ödəməlidir” – bu barədə “İqtisadi forum” jurnalına açıqlamasında İqtisadi Təşəbbüslərə Yardım İctimai Birliyinin eksperti Samir Əliyev bildirib.
Ekspertin fikrincə, “Büdcə sistemi haqqında” qanunun 32.4-cü və “Bələdiyyələrin maliyyəsinin əsasları haqqında” qanunun 6.3-cü maddəsinə görə, icra hakimiyyəti orqanlarının qəbul etdikləri qərarlar nəticəsində yerli büdcələrin gəlirlərinin azalması və ya xərclərinin artması baş verdikdə, uyğun azalma və ya artma məbləğləri bu qərarları qəbul edən orqanlar tərəfindən kompensasiya olunur. Prezidentin 23 oktyabr 2007-cil tarixli sərəncamına əsasən bələdiyyələr mülkiyyətində olan torpaqları ancaq hərraclar və müsabiqələr yolu ilə sata və ya icarəyə verə bilər. Sərəncamda Nazirlər Kabinetinə hərracların və müsabiqələrin keçirilmə qaydalarını hazırlaması tövsiyə olunurdu. Sərəncamın icrası olaraq Ədliyyə Nazırliyi bələdiyyələrə rəsmi məktub göndərərək dekabrın 1-dən etibarən torpaq satışını saxlamaqla bağlı müraciət etmişdi. Ancaq hərracların və müsabiqələrin keçirilmə qaydalarını hazırlaması prosesi xeyli uzandı və yalnız 16 aydan sonra, 2009-cu ilin aprelində ilk hərrac keçirildi.
S.Əliyev hesab edir ki, bu qərar nəticəsində yerli büdcənin gəlirlərində kəskin azalma müşahidə edilib: ”2008-ci ildə yerli büdcənin gəlirləri 57,4% icra olunub. 2007-ci illə müqayisədə büdcə gəlirləri 14% azalaraq 43,1 milyon manat təşkil edib. Bələdiyyə əmlakının və torpağının özəlləşdirilməsindən daxilolmalar 30 milyon manat proqnozlaşdırılsa da, 47,8% (14,4 milyon manat) icra olunub. Bu isə o deməkdir ki, bələdiyyə büdcələri 2008-cil ildə təxminən 16 milyon manat məbləğində gəlirlərini itiriblər. Deməli, qanunvericiliyin tələblərinə uyğun olaraq hökümət bələdiyyələrə ən azı 16 milyon manat həcmində kompensasiya ödəməlidir”.
Dövlət Əmlakının Reyestri Xidmətinin sədri Arif Qaraşovun 2007-ci ilin dekabrın 1-dən sonra bələdiyyələr tərəfindən satılmış torpaqların dövlət qeydiyyatına alınmayacağı ilə bağlı mətbuatda açıqlamasına münasibət bildirən ekspert qeyd edib ki, hökumət bələdiyyələrin də vəziyyətini başa düşməlidir. Onun fikrincə, günahın təkcə bələdiyyələrin üzərinə qoyulması düzgün deyil: “Dövlət faktiki 2008-ci ildə bələdiyyələrə əmlaklarının və torpaqlarının satmağa və ya icarəyə verməyə qadağa qoyub. Bu müddət ərzində ya təcili hərracın keçirilmə qaydalarını qəbul etməli, ya da bələdiyyələrə əlavə kompensayiya verməli idi. Ancaq bunların heç biri edilmədi. Bələdiyyələr də qadağaya baxmayaraq büdcə öhdəliklərini yerinə yetirmək məqsədilə 14 milyon manat dəyərində torpaq satıblar”
Ekspert bu vəziyyətdə 2 çıxış yolu təklif edir: “Birinci yol ondan ibarətdir ki, bələdiyyələrin 2007-ci ilin dekabrından bəri satdığı torpaqların nəticələrini ləğv edir və onu hərraclar vasitəsilə rəsmləşdirir. Əvəzində dövlətdən proqnozlaşdırdığı 30 milyon manat həcmində kompensasiya alır. İkinci yolda isə bu müddət ərzində satılmış torpaqlar sahibinin adına rəsmləşdirilir, bələdiyyələrə isə əlavə olaraq 16 milyon manat ödənilir. Hər iki variantda bələdiyyələrə kompensasiya ödənilməlidir”.
Ekspertin fikrincə, əks arqument göstərilə bilər ki, bu, büdcə gəlirlərinin daimi itkisi deyil, 2009-cu ilin aprelindən etibarən bərpa edilib və kompensasiya ancaq daimi itirilən gəlir mənbəsinə görə ödənilir. İstənilən halda müvafiq icra hakimiyyətinin fəaliyyətsizliyi nəticəsində bələdiyyələrin 2008-ci maliyyə ilində büdcə gəlirlərində azalma baş verib. Bu səbəbdən də xərc öhdəliklərinin bir qismi icra olunmayıb. İkincisi, hökumət bu vaxta qədər itirilmiş dəyərin ödənilməsi və ya kompensasiyaların verilməsi hallarını özündə ehtiva etdirən sənəd hazırlamalı və orada kompensasiya ödənilməli olan halların detallı izahı göstərməli idi. Bu sənəd əsasında konkret olaraq bu situasiyada kompensasiya ödəməyə borcu olmadığını sübut etməlidir. Üçüncüsü, belə halların gələcəkdə də təkrarlanmasına heç kim zəmanət vermir. Təəssüf ki, belə hala keçmişdə də rast gəlinib. Məsələn, 2006-cı ildə dövlət yerli büdcələrin əsas gəlir mənbəsi olan yol vergisini bələdiyyələrin əlindən aldı, amma əvəzində onlara kompensasiya ödəmədi.
Son illər bələdiyyələrin maliyyə imkanlarını artırılması əvəzinə onun daha da məhdudlaşdırılması tendensiyası müşahidə edilir.
1 USD
1 EUR
1 RUB
1 GBP
100 JPY
