Rövşən Ağayev: “...Maliyyə göstəriciləri əvvəlki illərlə müqayisədə daha ziddiyyətli təsəvvür yaradır”

Dünən “Hyatt Park” hotelində Milli Büdcə Qrupu (MBQ) 2008-ci ilin büdcə layihəsinin icrası ilə bağlı rəyinin təqdimatını keçirdi. Tədbirdə İqtisadi Təşəbbüslərə Yardım İctimai Birliyinin sədr müavini Rövşən Ağayev 2008-ci ilin büdcə layihəsinin icrası ilə bağlı məruzə ilə çıxış etdi. Bildirdi ki, büdcənin icrası ilə bağlı vəziyyət ilk baxışdan qənaətbəxş görünsə də maliyyə göstəriciləri əvvəlki illərlə müqayisədə daha ziddiyyətli təsəvvür yaradır.

“2008-ci ilin büdcə gəlirlərinin icrası 102,7 faiz icra olunub. Bu da 2007-ci illə müqayisədə 4756,1 mln. manat və ya 79,2 faiz çoxdur. Xərclər isə 97,4 faizlə icra olunub ki, bu da 2007-ci illə müqayisədə 4688 mln. manat və ya 77 faiz çoxdur”. Büdcənin gəlirlər hissəsinin icrasında meyllərdən bəhs edən R.Ağayev qeyd edib ki, büdcənin formalaşmasında vergi gəlirlərinin rolu son dərəcə aşağı düşüb: “Büdcə daxilolmalarının ümumi həcmində vergi gəlirlərinin payı 58,3 faiz təşkil edib. Bu da 2007-ci ildəki səviyyədən az olmaqla son illərin ən aşağı göstəricisidir. Dövriyyədən tutulan vergilərin ümumi vergi daxilolmalarında payı yenidən artıb”. O dedi ki, ötən il dövlət büdcəsinin neft gəlirlərindən asılılığı daha da güclənib: “Əgər 2007-ci ildə neft gəlirlərinin büdcədə payı 61,3 faiz olmuşdusa, ötən il həmin göstərici 68,3 faiz təşkil edib. Büdcənin neft gəlirlərindən kəskin asılılığı qeyri-neft büdcə kəsirinin də sürətlə artmasına səbəb olub. 2007-ci ildə dövlət büdcəsinin qeyri-neft kəsirinin qeyri-neft sektorunda formalaşan ÜDM-ə nisbəti 32 faiz təşkil etmişdisə, 2008-ci ildə həmin göstəricinin səviyyəsi 42,2 faizə yüksəlib. Milli sahibkarlıq subyektlərinin büdcənin formalaşmasına töhfəsi son dərəcə aşağı səviyyədə olub”.
Onun sözlərinə görə, əvvəlki illə müqayisədə bir sıra tədiyyə növləri üzrə özəl sektorun ödənişləri azalıb.
R. Ağayev xərclərin icrasındakı meyllər barədə də məlumat verdi. Bildirdi ki, büdcə xərclərinin strukturunda dəyişikliklər baş verib: “Dəyişiklik nəticəsində büdcənin sosial yönümlülüyü xeyli zəifləyib, investisiya tutumluluğu isə əhəmiyyətli dərəcədə artıb. Belə ki, 2007-ci ildə təhsil, səhiyyə, sosial müdafiə və mədəniyyət-incəsənət xərclərinin məcmu büdcə xərclərində payı 27,5 faiz olubsa, ötən il həmin göstərici 21,5 faiz təşkil edib. Büdcə xərclərinin icra və dürüstləşdirilmiş göstəriciləri arasında kəskin fərqlərin yaranması xərclərin proqnozlaşdırılması sahəsində ciddi problemlərin olduğunu nümayiş etdirir. Digər tərəfdən, bu xərclərin məbləği əvvəlcədən bilinir və bu səviyyədə kənarlaşmanın səbəbini ciddi arqumentlə izah etmək çox çətindir. Analoji hal başqa müdafiə olunan xərc maddəsinə -əmək ödənişi xərclərinə münasibətdə də baş verib. Əmək ödənişi üzrə proqnozlaşdırılan xərclər təhsil funksional bölməsi üzrə 87 faiz, səhiyyə funksional bölməsi üzrə isə 89 faiz icra olunub”.
Onun sözlərinə görə, hesabat dövründə dövlət büdcəsinə vergi borclarında əhəmiyyətli artım müşahidə olunub: “Dövlət büdcəsinə vergi borcları 2008-ci il ərzində 55,4 faiz və ya 1,5 milyard artaraq 4,2 milyard manata çatıb. Borcların 2,9 milyard manatı milli sahibkarlıq subyektlərinin, 1,3 milyard manatı dövlət müəssisələrinin payına düşüb. Bunlardan fərqli olaraq xaricə və birgə müəssisələrin vergi borcları cəmi 33 milyon manat olub. Halbuki yerli özəl sektorun vergi borcları onun faktiki vergi ödənişlərindən təxminən 2,5 dəfə çox təşkil edib. Başqa tərəfdən 2008-ci il dövlət büdcəsinin icrasına dair hesabatda proqnoz kimi təqdim olunan göstəricilərin müəyyən qismi ötən il mayın 2-də parlamentin təsdiqlədiyi "2008-ci ilin büdcəsinə dəyişikliklər haqqında" Qanunda əksini tapan proqnoz göstəricilərlə üst-üstə düşmür”.
Daha sonra R.Ağayev MBQ-nin hazırladığı tövsiyələri diqqətə çatdırdı.

Leyla ƏLİYEVA
"Yeni Müsavat" qəzeti
11.06.2009