Xarici valyutada olan kreditləşmənin yüksək səviyyəsi MDB, Mərkəzi və Şərqi Avropa banklarının reytinqinə mənfi təsir göstərir. “İqtisadi forum” jurnalının məlumatına görə, Moody's Investors Service reytinq agentliyi bu barədə hesabat yayıb.

Hesabatda qeyd edilir ki, Agentliyin analitikləri Rusiya, Ukrayna, Qazaxıstan, Macarıstan və Polşada fəaliyyət göstərən bankların kredit fəaliyyətini analiz edərək bu qənaətə gəliblər.

Bununla yanaşı hesabatda adıçəkilən ölkələrdə bankların fəaliyyətinin analizinin onların kredit portfelində ənənəvi olaraq xarici valyutaların yüksək paya malik olması ilə bağlı aparıldığı   göstərilir. Moody's ekspertlərinin fikrincə, Rusiyada məcmu kreditlərdə xarici valyutaların 30% təşkil etdiyi halda Macarıstanda bu göstərici 70%-ə çatır.

Müxtəlif bankların kredit siyasəti analiz olunan hesabatda milli valyuta ilə müqayisədə xarici valyuta ilə alınmış kreditlərdə böyük itkilərin olduğu vurğulanır. “Bu da öz növbəsində, bütün bank sistemi üçün əlavə kredit itkisi deməkdir”, -deyə hesabatda qeyd edilir. Bu baxımdan agentliyin proqnozuna görə, xarici valyuta ilə verilmiş kreditlərdə bankların itkisi Rusiyada ümumi kredit portfelinin 2,4%-i, Qazaxıstanda isə 5%-i həddindədir. Macarıstan və Polşada bu göstərici uyğun olaraq 0,5% və 0,3% təşkil edir.

Agentliyin mütəxəssislərinə görə, tədqiqat aparılan ölkələrdə xarici valyuta kreditlərin həcminin artımının əsas səbəbi milli və xarici valyutada verilmiş kreditlərin faiz dərəcələri arasında kəskin fərqin olmasındadır. Ekspert hesab edir ki, bu ucuz xarici maliyyə vəsaitlərinin mövcudluğu, o cümlədən xarici valyutalarda risklərin tam qiymətləndirilməməsi ilə bağlıdır. “Ancaq dünya maliyyə böhranı MDB, Mərkəzi və Şərqi Avropa ölkələrinin milli valyutalarının ucuzlaşmasını şərtləndirdi. Bunun nəticəsi olaraq kredt götürənlərin bir çoxu borclarını ödəmək iqtirında olmadılar və bankların gəlirliyinə mənfi təsir göstərdilər.” – hesabatda qeyd edilir.

Buna baxmayaraq, Moody`s 2011-ci ildən başlayaraq bankların maliyyə vəziyyətində xarici valyutada olan kreditlərin yükünün azalacağını proqnozlaşdırır.

İqtisadi Təşəbbüslərə Yardım İctimai Birliyinin eksperti Samir Əliyev “İqtisadi forum” jurnalına açıqlamasında bildirib ki, Azərbaycanda məcmu kreditlərdə manat üstünlük təşkil edir və onun payı son 10 ildə 2 dəfəyədək artıb: “Azərbaycanın kredit bazarında xarici valyutanın təzyiqi müşahidə edilmir. Əgər 2001-ci ildə ölkə üzrə kredit qoyuluşunda milli valyutanın payı 36% təşkil edirdisə, hazırda bu rəqəm 60%-ə qədər yüksəlib.Bu o deməkdir ki, xarici valyutanın payı 40%-dir.”

Ekspert bunu manata inamdan çox xarici valyutaların, xüsusən də ABŞ dollarının son 10 ildə nümayiş etdirdiyi qeyri-sabitlik, o cümlədən ucuzlaşma tendensiyası ilə əsaslandırıb. “2000-ci ildən başlayaraq dünyanın əsas ehtiyat valyutası olan ABŞ dolları ucuzlaşmağa doğru getdi. Hətta elə bir dövr yarandı ki, mən 2009-cu ili nəzərdə tuturam, dollardan kütləvi imtina genişləndi. 2009-cu ilin ortalarından başlayaraq avro oxşar vəziyyətə düşüb. Kredit verən banklar isə xarici valyutalarda müşahidə edilən qeyri-müəyyənlikdən sığortalanmaq üçün milli valyutaya üstünlük verirlər. Xüsusən də bir çox ölkələr devalvasiyaya getdiyi halda Azərbaycan pulunun sabit qalması bankları manatla kredit verməyə stumullaşdırdı.”

S.Əliyevin fikrincə, kreditlərdən fərqli olaraq xarici valyutaların təzyiqi əhalinin əmanətlərində müşahidə edilir. “Əgər 2008-ci ildə manatla yatırılan əmanətlərin payı 55%-ə yaxın idisə, hazırda onun xüsusi çəkisi 43%-ə düşüb. Hətta 2009-cu ilin əvvəllərində, devalvasiya məsələsi gündəmə gələndə əhali manatla yerləşdirdiyi əmanətləri geri götürməyə və ya xarici valyutaya çevirməyə üstünlük verdilər. Nəticədə manatın payı 37%-ə düşdü. Banklardan fərqli olaraq əhali hələ də manata tam etibar etmir. Bu isə xarici valyutaların əmanət bazarına təzyiqinin göstəricisidir”